Sharhin Littafin Wani Abu Akan Matar Sarki

Sharhi
Littafi: Wani Abu Akan Matar Sarki
Marubuci: Shehin-Malami (Farfesa) Faruk Sarkinfada
Madaba’a: Bayero University Press
Bugun Farko: 2018

Cigaban kowacce al’umma yana da dangantaka mai karfi da tasirin harshen da take mu’amala dashi wajen rubutu da karatu. Mafi yawan kalmomin ilmin kimiya da fasaha an samo sune daga harshen Greek da Latin. Amma turawa suka aro su suka mayar dasu yarda zasu hau kan sikelin turanci. Wannanne yasa harshen turanci yayiwa sauran harsuna fintinkau, baya ga tasirin mulkin mallaka.

A yankin Afrika gaba daya daga Larabci sai Swahili sannan Hausa a wajen tasirin yawan masu ta’ammali da harsunan. Amma idan ka cire larabci babu ko daya daga cikin wadannan harsunan da ake karatu da shi har zuwa digirin digirgir a kowanne fanni na rayuwa. Masana da dama sun yi tsokaci ga cibaya da wannan rashin rubuce-rubuce a harshen Hausa kan kawo ga malalar al’ummar dake Magana dashi a lardinmu na Sudan. 

Idan mun duba baya zamu ga kokarin da wasu sukayi akan su samar da littafai a fannin kimiyyar lafiya. Anan bangarenma shahararren marubucinnan Abubukar Imam tare da taimakon Rupert East yayi zarra wajen gabatar da littafin sa mai suna Ikon Allah 1-5.  Sannan sai Shehin-Malami Mohammed Kabir na tsangayar koyar da aikin likita ta Jamiar Bayero wanda ya rubuta wani littafi mai suna Kiwon Lafiya tun yana matashin likita. A kwanannan kuma Shehiyar-Malama Hadiza Galadanci da taimakon Shehin-Malami Yakubu Azare sun gabatar da wani littafi akan abubuwan dake addabar mata masu juna biyu da sukayiwa laqabi da Yanaye-Yanayen Ciki Da Haihuwa A Likitanci. Dukkanin wadannan bayin Allah sunyi kokarin bada gudunmawa sosai wajen daga darajar harshen Hausa a kimiyance da kuma saukakewa masu magana da harshen hanyar samun ilimin kiwon lafiya.

Hausawa sukace idan ana dara uwa kan zaba. Littafin “Wani Abu Akan Matar Sarki” yazo a gabar da ake kishirwar littattafai irinsa. Da farko dai marubucin littafin yayi shuhura akan ilmin kimiyar “yan-halittu”. Gangaranne shi a fanninsa, kuma gwanintarsa bata tsaya anan kawai ba domin mutafannini ne da zamu iya kwatantashi da kadan ya gaza Shehu Abu Hamid Al-Ghazali. A ilmin waka ya kai ga Alfazazi. Idan anzo maganar azanci da salon gwanintar rubutu yakan tuna mini da George Orwell. Na fara cin karo da rubutunsa tun a shekarar 2000, a wata mujallar daliban aikin likita ta jamiar Bayero da ake kira BUMED. Rubutun nasa da akayiwa take a turanci microbial world (duniyar yan’halittu) shine ya zamanto jigon wannan littafi na Hausa. Malam Faruk yayi amfani da salon rubutun da ba a cika amfani dashi a Hausa ba wajen isar da muhimmin sako akan kiwon lafiya. Mafi yawan cututtuka dake addabarmu, yan’halittu ne ke haifar dasu. Saboda kwayar idonmu bata ganinsu yasa muke sakaci wajen daukar matakan kariya daga kamuwa dasu. A cikin littafin marubucin ya samu kai ziyara har can duniyar wadannan yan’halittu kuma yazo mana da yarjejeniyar zaman lafiya wacce idan muka bita zamu samu kubuta daga illolin su. Abin ban al’ajabin da littafin yazo mana dashi shine cewa wadansu daga cikin wadannan yan’halittu suna da amfanin da suke samarwa a jikin mu. Saboda haka yawan shan magunguna barkatai yana cutar dasu kuma yayi sanadin miyagun kwayoyin cuta su mamayemu.

Zubin bugun littafin ya kayarta dani matuka. Anyi amfani da zane da kuma hotuna masu daukar hankali wajen isar da sako. Ta wannan salon sai yayi min kama da littafin dodonniyar bishiya da muka karanta a firamare. Idan ka cire shafukan farko, sadaukarwa, gabartawa, ta’aliki (daga Shehunnan-Malamai Sadik Wali da Yakubu Azare), da godiya, ginshikin littafin shafi 51 ne, sai kuma shafi guda biyu a karshe da aka ware su domin fassara kalmomi. Anyi amfani da takarda mai inganci, mai sheki ga santsi sannan kowacce ta sha kala kamar zabibi. Dole ne a godewa wadanda suka jajirce aikin yayi kyau ya fita sosai.

Mutum tara yake bai cika goma ba. Akwai yan kura-kure kadan a littafin, wadanda ba zasu tawaye kyawun aikin da akayi ba. Masu tace littafin sun manta basu samar da matsaya guda daya da za a rika kiran “bacteria, virus, fungi” da sauransu ba. Misali shine an rubuta protozowa (protozoa), malariya (malaria), kilebsiyella (klebsiella), poliyo (polio) amma da a kazo kan su girdia, vibrio, meningococcus ba a hausantar da suba. A wasu shafukan an samu maimai ko gibi akan wasu kalmomi kamar haka: shekarara (shekara), domim (domin), wakannan (wadannan), tattaunanwa (tattaunawa), folra (flora), NOU (NOUN). Harafin “d” yaki fitowa a wasu kalmomin inda aka barsu da wawulo sai dai mai karatu yayi hasashen menene. Tunda harshen Hausa bashi da harafin “p’’ da “v” kamata yayi “protozowa” ta zama “firotozowa”, “virus” ta zama “bairos”.

Zan so marubucin ya cigaba da ziyararsa zuwa duniyar yan’hallitu a littafi na gaba domin ya jiyo mana mai ke sawa suke rikidewa suyi bore su haifar da annoba, kamar irinsu murar Spanish flu da ta kashe malala-gashin-tunkiya ta al’umma a fadin duniya. Ga annobar sarauniya Ebola da akayi a kwanakin baya. Kuma wacce hanya za abi wajen kare annoba daga faruwa da kuma dakile ta? Anan gida ma zamu iya tuno annobar sankarau da ta amai da gudawa. Yaya dangantaka take tsakanin yan’halittu da sauran dabbobin dake daji wadanda ka iya yadasu ga mutum ta hanyar farauta, ko mu’amala dasu ko guntun abincin da suka tsoma baki. Kuma ta yaya dan’adam yake sarrafa yan’halittu wajen yin makamin kare dangi, kamar yarda su Pancho Villa na kasar Mexico sukayi amfani da gubar dake cikin Clostridium botulinum? Shin duniya a yanzu tana cikin hadarin barkewar annobar yan’halittu idan kungiyoyin yan’tadda suka samu wannan fasahar sarrafa yan’halittu? Me yakamata ayi domin tunkarar wannan kalubale?

A karshe ina kira ga hukumomin mu, tun daga matakin karamar hukuma har zuwa tarayya, dasu saka wannan littafi a manhajar ilmi ta karatun gaba da firamare domin wayar da kan alumma. Da fatan Allah ya bawa marubucin da sauran masana kwarin gwiwar cigaba da wannan aiki na alheri.

Wassalam!

Ibrahim Musa, Kwararren likita ne a bangaren cututtukan jini a Asibitin Koyarwa Na Aminu Kano. Za a iya samun sa ta: muazamusa@yahoo.com



Comments

  1. Dr. Dan Allah a ina zan samu littafin na saya. Ina zaune ne a garin Azare

    ReplyDelete
  2. Prof. Allah yasaka da Alkhairi
    A'ina zan samu litattafanan na siya na gode
    Sharif Naziru Ahmad

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

A Cursory Look At Muhsin’s Unveiling of Kannywood

Why We Must Care About Trump As A Care-Snatcher